"Anonim Halk Edebiyatı mahsullerinin en yaygını olanlarından biride manidir. Düğünlarde, kadın topluluklarında, iş yerlerinde, tarlalarda ve benzeri yerlerde söylenen maniler,umumiyetle hece vezninin 7’li veya 8'lisi ile meydana getirilen rakamlar 4 mısralık manzumelerdir. Manilerde birinci,ikinci ve dördüncü mısralar kafiyelenir: (aaba).

Her türlü hayat hadiseleri arasında; aşk, gurbet, kıskançlık, hasret, kırgınlık, tabiat ve benzeri temleri işleyen manilerde ilk iki mısra bir bakıma duygu, düşünce ve hayalin girişini teşkil eder. Dinleyenin veya okuyanın dikkat ve ilgisini çekmeye yarayan bu iki mısradan sonra üçüncü ve hususiyle dördüncü mısra asıl konuyu vermeye çalışır."³¹

^{"Bir yörede tarihi anane ve adetlerin tesiri ile bir ihtiyaç halinde meydana gelen içli birer hatıra kaynağıdır. Asırlar süren eski hayatın ölmez yadigarı olan mani ve horyatlar mahalli deyim ve atasözlerinin de en güzellerini içinde barındırırlar."32}

^{Halkımız arasında mani, hiç süphesiz ençok işlenen türdür. Alucra'da da, özellikle yakın zamanımıza kadar kah düğünlerde, kah tarlalarda en fazla sevilen ve söylenen edebi tür olma vasfını sürdürmüştür. Şimdi, Alucra yöresinde bazı sınıflamalara tabi tutarak verdiğimiz manileri görelim:}

^{Arpa biçdim desdem var,}

^{Örtü serdim hasdam var.}

^{Ġarlı dālar ardında,}

^{Çubuh boylu yosmam var.(33)}

^{* * *}

^{Arpa eġdim çöllere,}

^{Yoldurmadım ėllere.}

^{Köy iēinden yar sevdim,}

^{Bildürmedim ėllere.}

^{* * *}

^{Asarcuğun düzleri,}

^{Sür de gel öķüzleri.}

^{Dönmüş aya benziyor,}

^{Mustafa'nın ġözleri .(33)}

^{* * *}

^{Aşağıdan gelen yārime benzer,}

^{Saēı gülen budan dalına benzer.}

^{Ben o yāri nerde görsem tanurum,}

^{Ēiseli dāların gülüne benzer.}

^{* * *}

^{Baciya kül elerim,}

^{Ġümüşü ġalėylerim.}

^{Eme yiğit boynūvu,}

^{Elbet bir hal ėylerim.}

^{Ben buralı değilim,}

^{Dāların güneşiyim.}

^{Nerde ġüzel varise,}

^{Ben onun yoldaşıyım.}

^{* * *}

^{Bir ġuş uçdu ormandan,}

^{Geldi geçdi harmandan.}

^{Yar senin dedüġlerin,}

^{Beni kesdi dermandan.}

^{* * *}

^{Ciġaramı yandurdum,}

^{Penceriye ġondurdum.}

^{Uyuyan gözlerini,}

^{Öpdüm de uyandırdım.}

^{* * *}

^{Dādan gelür daş gibi,}

^{Ġolları ataş gibi.}

^{Oturmuş ġuran ohi,}

^{Yanarım ataş gibi.}

^{* * *}

^{Dana dana dasdana,}

^{Dana girdi bosdana.}

^{Danî bıçahladılar,}

^{Salî ġucahladılar.(34)}

^{* * *}

^{Entārinin hasını,}

^{Ben oydum yakasına.}

^{Dört ōlanın içinde,}

^{Ben aldım en hasını.(35)}

^{* * *}

^{Evlerinin önü pınar,}

^{Sohsam ġolum donar.}

^{Sağ gulağım çınlıyor,}

^{Acep yar beni mi arar.}

^{* * *}

^{Fındıh topliyan gelin,}

^{Fındıh dalda ġalmasın.}

^{Gel aşşa gonuşalım,}

^{Ahdım sende ġalmasın.(25)}

^{Ġavah senden uzun yoh,}

^{Dallarında üzüm yoh.}

^{Seni ġüzel dediler,}

^{Benim sende ġözüm yoh.}

^{* * *}

^{Ġaymalardan ġayarım,}

^{Yohdur benim ayarım.}

^{Ben bu derdden ölürsem,}

^{Ġaderime sayarım.}

^{* * *}

^{Ġaynanam ġara mesdi,}

^{Beni ōluna kesdi.}

^{Keserse varsın kessin,}

^{Beni bārına basdı.(37)}

^{* * *}

^{Gevenin özü gibi,}

^{Yanarım ķözü gibi.}

^{Bir ġün aşar giderim,}

^{Seher yıldığızı gibi.}

^{* * *}

^{Giderim ēleşme,}

^{Ġara ġız mehlesine.}

^{Ġara ġız gelin olmuş,}

^{Giderim yaylasına.(25)}

^{* * *}

^{Ġül bülbüle sarılmış,}

^{Ġülüm ġüle sarılmış.}

^{O benim nazlı yarim,}

^{Ne dedim de darılmış.}

^{* * *}

^{Haburanın ġülleri,}

^{Ġüzeldir gelinleri,}

^{Yari çirkin olanın,}

^{Ġaruşturur ķülleri.}

^{* * *}

^{Karanfilim susuzum,}

^{Ahşamdan uyhusuzum.}

^{Girsem yārin ġoynuna,}

^{Elim durmaz haysuzum.}

^{* * *}

^{Lengerēnin çengeri,}

^{Cenginen aldım yāri.}

^{Ėller ne dėrse dėsin,}

^{Sīneme sardım yāri.}

^{* * *}

^{Maniyi tekerledim,}

^{Üsdünü şekerledim.}

^{Yārin geldiği yolu,}

^{Ġülünen dikenledim.}

^{Mekdub yazdım bilesin,}

^{Ohuya da ġülesin.}

^{Mėkdubumun aynına,}

^{Durmaya da gelesin.}

^{* * *}

^{Otobüsde durdun mu,}

^{Saatini ġurdun mu.}

^{Ben sana ābi derken,}

^{Sen bana vuruldun mu.}

^{Peşdemalın düğümü,}

^{Geridendür geriden.}

^{Ġara ġözlü sevdüğüm,}

^{Sensin beni eriden.}

^{* * *}

^{Tencereler tam takır,}

^{Ġızın ġözleri çahır.}

^{O çahır ġözlerine,}

^{Ġurban olsun o fahır.}

^{* * *}

^{Yaylanın anuğunu,}

^{Elimde ġurudurum.}

^{Yar senin dedüğünü,}

^{Ölürsem unudurum.(25)}

^{* * *}

^{Yėri yėri yėriden,}

^{Yüreġ bağı eriden.}

^{Ayah nasıl yörüsün,}

^{Yar ġözlüyor geriden. ( 13-29-30 )}

^{Ağ ġülün dalındayım,}

^{Yārin hayālindeyim.}

^{Sanma beni unuddu,}

^{Ben dālar ardındayım.}

^{* * *}

^{Arabalar aşıyor,}

^{Bektaş'ı dolaşıyor.}

^{Sen üzülme sevdiğim,}

^{Ayrılan ġavuşuyor.}

^{* * *}

^{Armudu sekiz dildim,}

^{Çamura düşdü sildim.}

^{Yar ġıymetini bilmezdim,}

^{Ayrı düşünce bildim.}

^{* * *}

^{Arpa biçdim az ġaldı,}

^{Ġıyısında saz ġaldı.}

^{Ġatlan yüreğim ġatlan,}

^{Ġavuşmiya az ġaldı.}

^{* * *}

^{Bülbül oldum dilim yoh,}

^{Manġal oldum ķülüm yoh.}

^{Senden ayrıldım ayrılalı,}

^{Ālamaduh ġünüm yoh.}

^{* * *}

^{Dam üsdünde durayım,}

^{Seni kime sorayım.}

^{Yolladığın mekdubu,}

^{Ciğerime basayım.}

^{* * *}

^{Dere geliyor dere,}

^{Ġumunu sere sere.}

^{Dere al ġötür beni,}

^{Yarimin olduğu yer.}

^{* * *}

^{Derelerin oylumu,}

^{Büküġ ġoydun boynumu.}

^{Gine ġöresim geldi,}

^{İnce uzun boylumu.}

^{* * *}

^{Duman geliyor duman,}

^{Duman bizi alacah.}

^{İkimizin sevdası,}

^{Ġıyāmete ġalacah.}

^{* * *}

^{Ġarşu dālar tepe tepe,}

^{Ġarlar yāyar sere serpe.}

^{Ben yārimi ġöndermişim,}

^{Ġözlerinden öpe öpe.}

^{* * *}

^{Gėt tirenim gėt uğurlar olsun,}

^{Dālar daşlar hep yolun olsun.}

^{Seni, benim anama vermeyenin,}

^{İki ġözü ķör olsun.(25)}

^{* * *}

^{Gitme yavrum yanarım,}

^{Elli gününü sayarım.}

^{Giderken Ali yazarım,}

^{Şaşurddum yolu yavrum.}

^{* * *}

^{Ġülüm ġül arasında,}

^{Ġül bunun neresinde.}

^{Sevişdüġ ayrı düşdüġ.}

^{Cahillig arasında.}

^{* * *}

^{Ġüneş ıbrıh ılıdma,}

^{Ġönül yāri unudma.}

^{Ġarlı dādan ġar gelse,}

^{Yüreğimi farıdmaz(ferahlandırmaz).}

^{* * *}

^{Güvercin ġöğsü biyaz,}

^{Ayru düşdüġ biz bu yaz.}

^{Her tarafdan vaz geçdüġ,}

^{Mekdubuma selam yaz.(25)}

^{* * *}

^{Ġüzeller düze düşdü,}

^{Zülüfler yüze düşdü.}

^{Ėller çift çift gezerken,}

^{Ayruluh bize düşdü.}

^{* * *}

^{Haydi mėktub uğurlar olsun,}

^{Yolun izin açuh olsun,}

^{Bu mėkdubu vėrmiyenin,}

^{İki ġözü ķör olsun.}

^{* * *}

^{İskeliye vardım,}

^{Deşildi yaram.}

^{Ġoymadı zalım feleġ,}

^{Sılama varam.}

^{* * *}

^{İstanbul'un yolu dardur,}

^{Meġdumun dili vardur.}

^{Varın söyleyin o yāre,}

^{Ucunda ölüm vardur.}

^{* * *}

^{Karanfilim ġül biyaz,}

^{Ayru düşdüġ biz bu yaz.}

^{Eğer beni seversen,}

^{Mėkdubunu sıhca yaz.}

^{* * *}

^{Maniye maraz derler,}

^{Çil ördeğe ġaz derler.}

^{Yārinden ayrılana,}

^{Yana yana gez derler.}

^{* * *}

^{Mavi boncuh boğazda,}

^{Benim yarim Sivas'da.}

^{Varsın olsun Sivas'da,}

^{Gelir Mayıs kirazda.}

^{* * *}

^{Mėkdub yazdım dört köşeli,}

^{İçinde ġül döşeli.}

^{Yārim senden ayrılalı,}

^{Yüreğim derd döşeli.}

^{* * *}

^{Mėkdubum sarı çiçeġ,}

^{Yol verin geçeceġ.}

^{Yol verin mėkdubuma,}

^{Sevgülüme gideceġ.}

^{* * *}

^{Mendilim beneġ beneġ,}

^{Ortası çahır feleġ.}

^{Yazı beraber eddüġ,}

^{Ġışı ayıran feleġ.}

^{* * *}

^{Ocah başında ġaldım,}

^{Derin uyhuya daldım.}

^{Ġapılar açılınca,}

^{Yārim geliyor sandım.}

^{* * *}

^{Parmağımda mühür var,}

^{Yüreğimde ġahır var.}

^{Senden ayrı düşeli,}

^{Yüreğimde zehir var.}

^{* * *}

^{Sandaliyen boş muydu,}

^{Anam ġöönün hoş muydu.}

^{Sen orada ben burada,}

^{Acab yürēmiz daş mıydı ? (25)}

^{* * *}

^{Sepet sepet yumurta,}

^{Sahın beni unutma.}

^{Unudursan küserim,}

^{Mėkdubunu keserim.(25)}

^{* * *}

^{Tiren gelī öterek,}

^{Kömürünü dökereġ,}

^{Ben yavrumdan ayrıldım,}

^{Ġöz yaşı dökereġ.}

^{* * *}

^{Yağıyor yağmur ahıyor seller,}

^{Çayır çimen olsun basdūn yerler.}

^{Bulanuh sular size deyīrim,}

^{Yāre yandūmu duymasın ėller.}

^{* * *}

^{Yarına dün mü derim,}

^{Yasa düğün mü derim.}

^{Senden ayru geçeceġ,}

^{Ġüne ben ġün mü derim.}

^{* * *}

^{Yel eser yellendürür,}

^{Bāları bėllendürür.}

^{Ölümüne ayruluh,}

^{Dilsizi dillendürür.}

^{* * *}

^{Yumurtanın sarusu,}

^{Düşdü yere yarusu.}

^{Ġaderimde bėlimiş,}

^{Oldum ġurbet ġarısı.(25)}

^{* * *}

^{Yüce dā başında mazular,}

^{Delü ġönlüm seni arzular.}

^{Ėller yārim dedüġce,}

^{Benim sīnem sızılar. ( 13-30-31-32 )}

^{* * *}

^{Anamın ben özüydüm,}

^{Sanduhdaki beziydim.}

^{Addı ġurbut ėllere,}

^{San ki ben ėl ġızıydım.(25)}

^{* * *}

^{Ata binmiş gėdiyor,}

^{Ata neler ėdiyor.}

^{Ġurşun bileġli yārim,}

^{Nerde talim ediyor.}

^{* * *}

^{Ben bir dolma biberim,}

^{Yuvarlanur giderim.}

^{Ēoh söyleme ġaynana,}

^{Ōlū alur giderim.(38)}

^{* * *}

^{Bebeğimin beşiği atlas,}

^{Sallarım sallarım yatmaz.}

^{Babası Çergez ġızı aldı,}

^{O da beniminen yatmaz. (25)}

^{* * *}

^{Boğazında boncuhlar,}

^{Ġuyumcunun işüdür.}

^{Yanağında leke var,}

^{Hanngi puşun işüdür.}

^{* * *}

^{Ciġaramın dumanı,}

^{Yohdur yārin imanı.}

^{Olsa yārin imanı,}

^{Ġalhar dāyın dumanı.}

^{* * *}

^{Ġara ġatır nalludur,}

^{Gelin iki canludur.}

^{Gelin bir ōlan eddi,}

^{Adı Mehmed Ali'dür.}

^{* * *}

^{Ġarşuda ġara ġoyun,}

^{Dutun çadıra ġoyun.}

^{Yārinden ayrılanın,}

^{Adını desde ġoyun.}

^{* * *}

^{Ġayalardan ġayarım,}

^{Yohdur benim ayarım.}

^{Düşdüm ayarsız yāre,}

^{Ġaderime yanarım.}

^{* * *}

^{Giderim yalı yalı,}

^{Düşdü ġatırın nalı.}

^{Andır ġalsın sevdālıh,}

^{Dutmuyor peşdembalım.(25)}

^{* * *}

^{İstanbul'un minaresi,}

^{Seksen sekiz penceresi.}

^{Hanımlar seyrana çıhdı,}

^{Yandı pilav tenceresi.}

^{* * *}

^{Kemallı'nın başında,}

^{Hep ġatı yār geçiyor,}

^{Bu ķöyün ġızları,}

^{Delüġannı seçiyor.(38)}

^{* * *}

^{Mani benim ezberim,}

^{Ġan ağlıyor ġözlerim.}

^{Ġözlerini sevdüğüm,}

^{Böyle miydi sözlerin.}

^{* * *}

^{Sanduh üsdü sırmalı,}

^{Yarsız nasıl durmalı.}

^{Yarsız duran ġızları,}

^{Ġurşun ile vurmalı.}

^{* * *}

^{Sini sini böreğim,}

^{Üsdüne bal dökeyim.}

^{Ġaynanamın ġahrını,}

^{Ōlu üçün çekeyim.(38)}

^{* * *}

^{Tarağı imiş aşı imiş,}

^{Sırtında hırhasıymış.}

^{Beni sevdi sanurdum,}

^{Sevdüğü başġasıymış.}

^{* * *}

^{Uzun çam pürlü olur,}

^{Dibi bülbüllü olur.}

^{Uzahda yār sevenin,}

^{Yarlığı kirli olur. (Yarlık: Eskiden kullanılan boğaz yakalığı)}

^{* * *}

^{Yayla ġülü nedendür,}

^{Çiçeği kendündendür.}

^{Bu benim dedüġlerim,}

^{Hep senin derdindendür.}

^{* * *}

^{Yazular yazular ,}

^{Gara yazular.}

^{Ne sen murad oldun,}

^{Ne ben nazlı yār.}

^{* * *}

^{Yüce dā başında,}

^{Yayalar taylar.}

^{Var mı benim gibi,}

^{Emeği zaylar? ( 31-32 )}

^{* * *}

^{Ay gülüm ġara ġülüm,}

^{Söylesene benim bülbülüm.}

^{Ne dedim de darıldın,}

^{Lal olsun benim dilim.}

^{* * *}

^{Ben ķöyüme giderim,}

^{Ġatır ile daru ile.}

^{Gel aşşāya ġonuşah,}

^{Almam seni zorile.(25)}

^{* * *}

^{Çarşudan aldım mısır,}

^{Altına serdim hasır.}

^{Affet beni sevdiğim,}

^{Sana eddim bir ġusur.}

^{* *}

^{Ġalbim ġara yazandur,}

^{Dilim mėkdub yazandur.}

^{Bėl bālala feleğe,}

^{Feleġ oyun bozandur.}

^{* *}

^{Ġarşudan ġarşuya parlîb durma,}

^{O parlah ġolları sallîb durma.}

^{Yar senden doydum usandım,}

^{Bir bir selamī yollîb durma.}

^{* * *}

^{Ġavahda ġuru dallar,}

^{Geydüğüm mavi şalvar.}

^{Beni sana vermezler,}

^{Tez gel Allah'a yalvar.}

^{* * *}

^{Göre sora varursun,}

^{Ġara basma alursun.}

^{Varma ġuma üsdüne,}

^{Boş döşeġde ġalusun.( 25 )}

^{* * *}

^{Gümüş yüzüġ hırıza,}

^{Selam söyle horuza.}

^{Bir bu gėce ötmesin,}

^{Yār geldi hanemize.}

^{* * *}

^{Mani dememiş gėdmem,}

^{Ġaymah yememiş gėdmem.}

^{Merağım ġaymah değil,}

^{Seni ġörmemiş gėdmem.}

^{* * *}

^{Maniyi başdan söyle,}

^{Ġalemi ġaşdan söyle.}

^{Ġarnımın açlığı var,}

^{Ekmeġden aşdan söyle.}

^{* * *}

^{Ördek suya dal da gel,}

^{Gėt yārimi al da gel.}

^{Eğer yārim gelmezse,}

^{Fotoğrafını çalda gel.}

^{* * *}

^{Tarlalar pıtırah,}

^{Gel yārim oturah.}

^{Ėller ne dėrse dėsin.}

^{Sarılah da ġurtulah.( 39 )}

^{* * *}

^{Tiren yolları çiçeġ,}

^{Tirenler geçmiyeceġ.}

^{Benim sevdüğüm ōlan,}

^{Sıġara içmiyeceġ.}

^{* * *}

^{Vurun vurun vuralım,}

^{Tahdaları ġıralım.}

^{Yapan usdî bulalım,}

^{Yeniden yabduralım. ( 39 )}

^{* * *}

^{Yağıyor yağmur ahıyor seller,}

^{Çayır çimen olsun basdūn yerler.}

^{Bulanuh sular size deyīrim,}

^{Yāre yandūmu duymasın ėller.}

^{* * *}

^{Yayladan mı gelîsin,}

^{Ġoyunuva maşallah.}

^{Bizim evde gelin yoh,}

^{Sen olursun inşallah.(25)}

^{* * *}

^{Yolun üsdünde durdum,}

^{Ġüzel bi çiçeġ buldum.}

^{Acı bana ġüzel yār,}

^{Ēünkü sana vuruldum. (29-30)}

^{* * *}

^{2.9.5. Beddua Manileri}

^{Ġaynanam geliverse,}

^{Sarmayı sarıverse.}

^{Sarma bişenece,}

^{O geberiverse. (37)}

^{* * *}

^{İpeġ peşdembalım ensiz,}

^{Ġarerim yoydur sensiz.}

^{Yılan ahsın ġoynuva,}

^{Nasıl yatarsın bensiz.(25)}

^{* * *}

^{2.9.6. Ramazan Manileri}

^{Aha geldim aşa coşa,}

^{Ayağımı vurdum daşa.}

^{Verin ālar bahşişimi,}

^{-----------birler yaşa.(13)}

^{* * *}

^{Şekerim var ezileceġ,}

^{İnce tülbendden süzüleceġ.}

^{Verin ālar bahşişimi,}

^{Çoh yerim var gezileceg.(13)}

^{* * *}

^{Esgi cami direġ isder,}

^{Söylemiye yüreġ isder.}

^{Benim ġarnım dohdur ama,}

^{Arhadaşım böreġ isder.(38}

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilir.
Lütfen sisteme giriş yapın veya kayıt olun.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.3